Noch een voetballer, noch een man
Blijkbaar was Sonja al heel vaak in aanraking gekomen met het werk van Cohen, zonder dat ze het zelf door had. Uiteindelijk was het een tentoonstelling van Museum Het Schip waardoor ze erachter kwam dat het werk dat ze zo mooi vond, door Cohen gemaakt was. “Het bleek noch een voetballer, noch een man te zijn. Er kwamen op die tentoonstelling allemaal beelden tevoorschijn die van haar bleken te zijn. Toen bleek ze ook nog eens op de Zaaiersweg gewoond te hebben, waar ik zelf ook woon.”
Zaadje geplant
En zo was het zaadje bij Sonja geplant om eens dieper in het verhaal van Cohen te duiken. Tijdens de viering van het 100-jarig bestaan van Betondorp, twee jaar geleden, ontstond er een groepje creatievelingen. Samen maakten ze een wandkleed dat nu in het Brinkhuis hangt. Sonja: “Door de festiviteiten rond het eeuwfeest ontstonden nieuwe groepen. Toen het wandkleed klaar was, heb ik een project van Fré Cohen voorgesteld waar direct enthousiast op werd gereageerd. Eén van die groepen vormde de kern van dit project: Suuz Groen (beeldend kunstenaar), Marjorie Brinkhuis (graficus) en Anikó Hekmat (keramiste en beheerder van pop-upwinkel De Groene Lotus). Ieder had een eigen inbreng, waardoor de kring enthousiaste buurtbewoners steeds groter werd."
Hele zaal vol
Sonja benaderde vervolgens weer Museum Het Schip met de vraag of bij hen een lezing gehouden kon worden over Cohen, om op die manier haar nalatenschap meer onder de aandacht te brengen. Dat zagen ze wel zitten, maar ze vroegen wel hoeveel mensen ze verwachtte. “Ik zei dat ik dacht dat de handwerkgroep zou komen, dus zo’n 8 tot 10 mensen. Meer niet. Maar: de hele zaal was afgeladen. Terwijl we amper de publiciteit hadden opgezocht! We merkten daardoor dat het levensverhaal en het werk van Fré bij veel buurtbewoners aansloeg. Ook van ambtenaren kregen we uiteindelijk steun.”
Zo ging het balletje rollen om de tegeltableaus te maken die op 22 mei in Betondorp worden onthuld.
Lange adem
Toch was het allemaal niet zomaar geregeld. Betondorp valt namelijk onder de categorie ‘beschermd stadsgezicht’, wat betekent dat er niet aan de buitenkant van gebouwen mag worden gesleuteld. Sonja: “Het werd echt een verhaal van de lange adem, waar veel gemeentelijke ambtenaren bij komen kijken. Dat duurt nu eenmaal lang. Je moet bij zo’n project ook echt proberen iedereen erbij te houden.”
Belangrijke rol Museum Het Schip
Daar speelde Museum Het Schip een belangrijke rol bij, vertelt Sonja: “Zij hebben een boel informatie kunnen verstrekken over Fré, en zijn ons altijd blijven stimuleren om hiermee door te gaan. Dat is vanwege de Amsterdamse School natuurlijk ook in hun eigen belang; zij zijn ook heel belangrijk geweest voor het verspreiden van het werk van Fré. Toevallig hadden ze vorig jaar nog een tentoonstelling over het ontstaan van tuindorpen, de arbeidersbeweging en de architectuur van die tijd.”
Mensen in beweging krijgen
Maar ook voor Sonja persoonlijk zat er een aantal specifieke drijfveren achter dit project, zo legt ze uit: “Ik kom uit een kunstenaarsfamilie. Ik heb moderne geschiedenis gestudeerd - bewust geen kunstgeschiedenis, want iedereen thuis wist het toch beter dan ik. Wel had ik altijd de behoefte om in een museum te werken, en dat heb ik met stageplekken ook gedaan. Maar uiteindelijk ben ik ‘gewoon’ het onderwijs ingerold. Op die manier ben ik het ook gewend om mensen aan te sporen en in beweging te krijgen.”
Veel kunstenaars in Betondorp
Aanwinst voor de buurt
Het moge duidelijk zijn: als initiatiefneemster van dit project, doet Sonja het niet voor haarzelf. Het gaat haar om verbinding van de buurt en het in ere houden van de rijke historie die Betondorp heeft. Regiomanager Lidewij van Bakel is er maar wat blij mee: “Bewoners als Sonja, Suuz, Marjorie en Anikó zijn ontzettend waardevol voor onze buurten. Mensen die buurtbewoners met elkaar verbinden, dragen namelijk automatisch bij aan een betere leefbaarheid in een buurt. En in een tijd waarin we merken dat veel mensen vooral met zichzelf bezig zijn, is het juist belangrijk dat we oog voor elkaar blijven hebben. Ik heb er dan ook geen seconde over hoeven twijfelen toen aan ons gevraagd werd of we een steentje aan dit bijzondere project wilden bijdragen; het is een aanwinst voor de buurt.”
Achtergrondinformatie
Op 22 mei werd in Betondorp een tegeltableau onthuld ter ere van Fré Cohen, een getalenteerde tekenares en ontwerpster die in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog haar stempel drukte op de grafische ontwerpen van die tijd. Fré was van Joodse komaf en werd uiteindelijk door zogeheten ‘jodenjagers’ op haar onderduikadres in Borne opgespoord en gearresteerd. Om te voorkomen dat ze aan haar einde zou komen in een vernietigingskamp, droeg ze altijd pillen met zich mee. Na haar arrestatie nam ze deze in; twee dagen later overleed ze in een ziekenhuis in Hengelo. Daar ligt ze ook begraven, op de Joodse begraafplaats. Op de grafsteen worden ook haar vader Levie en haar broer Bernard herdacht, die overleden in de concentratiekampen van Auschwitz en Bergen-Belsen.
Meer over dit onderwerp:
Geen nieuws meer missen?
Ontvang het laatste nieuws in uw inbox. Meld u aan voor onze nieuwsbrief